Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Spis treści
Wstęp
3
1. ZAPOBIEGANIE KATASTROFOM
4
1.1. Zagwarantowanie odpowiednich warunków przechowywania zbiorów
4
1.2. Stosowanie odpowiednich opakowań
7
1.2.1. Znaczenie surowca stosowanego w produkcji pudeł na archiwalia
7
1.2.2. Znaczenie konstrukcji opakowań
10
1.3. Wyposażenie archiwów na wypadek katastrof
11
2. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA KATASTROF
19
2.1. Postępowanie w przypadku wystąpienia pleśni
19
2.2. Postępowanie w przypadku zalania
21
2.2.1. Zalanie papieru
21
2.2.2. Zalanie materiału fotograficznego
29
2.2.3. Zalanie płyty CD
31
2.2.4. Zalanie dyskietki
32
2.3. BHP w trakcie usuwania skutków katastrof
33
strona 2
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Wstęp
Jednym z najważniejszych zadań, które stoi przed pracownikami archiwów i bibliotek, jest
zapewnienie bezpieczeństwa zbiorów. Chodzi tu zarówno o zagwarantowanie właściwych warunków
ich długotrwałego przechowywania, jak i ich zabezpieczenie przed różnorakimi katastrofami.
Wydarzenia takie jak powodzie, awarie instalacji wodno-kanalizacyjnej, pożary czy katastrofy
budowlane mogą w ciągu kilku godzin zniszczyć najcenniejsze dokumenty bądź księgozbiory.
Przykładem takiej katastrofy może być powódź, która nastąpiła w sierpniu 2002 roku w Pradze,
gdy
zalanych
zostało
ponad
90%
archiwów
Narodowego
Muzeum
Techniki
(ponad
3
200 m dokumentów). Inne tragiczne wydarzenie nastąpiło w Kolonii, gdzie w 2009 roku zawalił
się gmach Miejskiego Archiwum Historycznego, grzebiąc pod gruzami dwie osoby i wiele
bezcennych dokumentów.
Skutki tego typu wydarzeń mogą być zazwyczaj jedynie częściowo naprawione, a ich usuwanie
to zadanie niebywale czasochłonne i kosztowne. Warto wspomnieć, że prace nad stopniowym
odmrażaniem i osuszaniem zbiorów Narodowego Muzeum Techniki w Pradze trwają nieprzerwanie
od 2002 roku i mają być zakończone dopiero w roku 2013.
Z tego względu niezwykle istotna jest wiedza, jak można zabezpieczyć archiwa oraz jak
je wyposażyć na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń. Niniejszy artykuł zawiera te informacje;
opisane w nim zostały także zasady postępowania w razie wystąpienia najczęściej spotykanej
katastrofy, czyli zalania i zawilgocenia zbiorów. Zasady te zobrazowane są szeregiem interesujących
zdjęć; artykuł zawiera także fotografie dokumentujące ratowanie zbiorów po wspomnianych wyżej
katastrofach w Kolonii i Pradze.
strona 3
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
1. ZAPOBIEGANIE KATASTROFOM
1.1. Zagwarantowanie odpowiednich warunków przechowywania zbiorów
W magazynach archiwalnych mamy do czynienia z obiektami wykonanymi z różnego rodzaju materiałów.
Zdecydowaną większość stanowią materiały organiczne, bardzo wrażliwe na zanieczyszczenia
występujące w powietrzu, światło, wilgoć i temperaturę. Dlatego istotne jest dążenie
do zapewnienia optymalnych i w miarę stabilnych warunków ich przechowywania.
W poniższych tabelach podano optymalne wartości temperatury i wilgotności względnej wraz
z dopuszczalnymi odchyleniami dla różnych materiałów:
ODPOWIEDNIA TEMPERATURA DLA RÓ ŻNYCH MATERIAŁÓ W
Materiał
Obwoluta
Książka, zdjęcie
Mat. fot., negatyw
Mikrofilm
Czytelnia
Temperatura
Dopuszczalne odchylenie
18°C
15,5°C
12°C
4-7°C
20°C
5°C
3°C
3°C
3°C
ODPOWIEDNIA WILGOTNOŚĆ WZGLĘDNA DLA RÓ ŻNYCH MATERIAŁÓW
Materiał
Kolekcja mieszana
Obwoluta
Negatyw, mikrofilm
Taśma magnetyczna
Czytelnia
Wilgotność względna
Dopuszczalne odchylenie
53%
50%
30%
20%
50%
3%
3%
3%
3%
3%
strona 4
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Ponieważ zbiory archiwalne składają się z różnych obiektów, które wymagają różnych warunków
przechowywania, należy pójść na kompromis, wybierając temperaturę średnią.
Jeśli temperatura przechowywania jest zbyt wysoka, materiały mogą wysychać: obiekty zawierające
drewno deformują się, bawełna, pergamin, skóra, zniekształcają się i kurczą. Ponadto w obiektach
składających się z różnych materiałów występują tak zwane napięcia.
Kolejnym czynnikiem, który może stać się przyczyną rozwoju pleśni, inwazji gryzoni czy insektów,
jest zanieczyszczone powietrze. Bardzo ważne jest zatem utrzymanie czystości w magazynach
i ograniczenie dostępu zanieczyszczonego powietrza z zewnątrz. Dostęp ten można zminimalizować
poprzez podjęcie następujących działań:
zlikwidowanie otworów, szpar itp.;
utworzenie nadciśnienia w magazynach (dzięki temu powietrze z zewnątrz nie
przedostaje się do środka pomieszczeń);
założenie filtrów wychwytujących zanieczyszczenia powietrza;
pokrycie podłogi w holu wykładziną pochłaniającą zanieczyszczenia: przy drzwiach
można położyć matę samoprzylepną, którą należy regularne wymieniać (np. matę typu
3M™ MaintenanceSorbents o wysokich zdolnościach absorpcyjnych).
Mata pochłaniająca zanieczyszczenia
strona 5
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Ważnym krokiem jest również usunięcie bądź ograniczenie czynników powodujących
zanieczyszczenie powietrza, czyli przede wszystkim:
usunięcie materiałów wydzielających formaldehyd;
umieszczenie kopiarek i pieców w osobnym pomieszczeniu z wentylacją
odprowadzającą zanieczyszczone powietrze na zewnątrz;
stworzenie oddzielnej wentylacji dla takich pomieszczeń jak kuchnie, toalety, jadalnie,
biura;
kontrola przechowywanych obiektów oraz sposobu ich przechowywania pod kątem
wydzielania szkodliwych gazów.
Aby zapobiec zniszczeniu kolekcji przez czynniki biologiczne, należy zwrócić uwagę na:
utrudnianie rozwoju insektom i grzybom poprzez utrzymywanie odpowiedniej
temperatury i wilgotności;
zlikwidowanie szpar i szczelin w pomieszczeniach;
utrzymywanie czystości w budynku;
kontrolę przejmowanych archiwaliów pod kątem zanieczyszczenia i zakażenia pleśnią;
przechowywanie dokumentów w specjalnych opakowaniach - ograniczenie dostępu
zanieczyszczonego powietrza.
strona 6
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
1.2. Stosowanie odpowiednich opakowań
Opakowania, w których przechowujemy zbiory archiwalne, powinny spełniać szereg wymogów.
Przede wszystkim, powinny być one wykonane z odpowiednich surowców, tak aby nie przyspieszać
procesu starzenia zbiorów, ograniczać rozwój pleśni i insektów oraz odpowiednio chronić archiwalia
przed czynnikami zewnętrznymi.
1.2.1. Znaczenie surowca stosowanego w produkcji pudełna archiwalia
W XIX i XX wieku archiwa były często przepakowywane. Na początku XIX wieku opakowania
na zbiory archiwalne produkowane były z materiałów, które wywierały destrukcyjny wpływ
na przechowywane w nich dokumenty, a także na otoczenie. Nieodpowiednie surowce (papiery
i kartony) z zawartością ligniny i innych zanieczyszczeń mają nie tylko kwaśny odczyn, ale również
farbują. Także żywiczno-zasadowe przeklejenia mają wpływ na zakwaszanie papieru, a co za tym
idzie, na rozpad jego włókien.
W rezultacie zastosowania niewłaściwych surowców do produkcji opakowań, zbiory archiwalne
zostają zafarbowane i zakwaszone. Papier staje się coraz słabszy, co w ostateczności może
doprowadzić do jego całkowitego rozpadu.
Stosowane obecnie opakowania wzorowane są na pudłach wykorzystywanych w archiwistyce
od dziesięcioleci, jednak do ich wykonania stosuje się nowe, wysokiej klasy materiały, a ich
konstrukcja jest mniej skomplikowana. Nowoczesne opakowania powinny spełniać następujące
wymogi:
1.
Surowiec, z którego wykonano pudła, nie może uwalniać szkodliwych substancji typu:
kwasy, barwniki, gazy (np. opary chloru) itd. Nie może też zawierać ścieru drzewnego.
2.
Surowiec, z którego wykonano pudła, powinien chronić przed zakwaszeniem. Powinien
zawierać bufor neutralizujący szkodliwe związki z otoczenia.
3.
Pudło nie może farbować, tzn. zastosowane barwniki muszą być stabilne i odporne
na rozpuszczalniki i wodę.
4.
Opakowania powinny posiadać właściwości opóźniające palenie.
5.
Opakowania powinny chronić zawartość przed kurzem.
6.
Tasiemka do wiązania archiwaliów powinna być wykonana z czystej bawełny.
strona 7
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Nowoczesne opakowania wykonane z odpowiednich materiałów gwarantują
bezpieczne przechowywanie archiwaliów, nawet przy ich złym stanie zachowania
(Archiwum Narodowe w Hadze)
Wymagania dla materiałów służących do pakowania
archiwów zostały określone przez ICN (Instituut Colectie
Nederland) w Amsterdamie
strona 8
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Standardowe opakowania na dokumenty stosowane w polskich archiwach:
pudło archiwizacyjne typu kopertowego (producent BESKID PLUS)
Pudło archiwizacyjne po próbie z pożarem (Haga, 2007)
strona 9
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
1.2.2. Znaczenie konstrukcji opakowań
Istotna jest również sama konstrukcja pudła, w którym przechowywane są zbiory. Powinna być ona
uzależniona od rodzaju, ilości, objętości, formatu i charakteru archiwaliów, które mają być w pudle
przechowywane. Należy zwrócić uwagę na rodzaj materiału archiwalnego, jego podatność
na uszkodzenia, charakter rękopisu, a także to, czy jest na przykład kolorowany, bądź czy zawiera
inne wrażliwe elementy, takie jak pieczęcie.
Duże znaczenie ma również częstotliwość korzystania z danych archiwaliów. Konstrukcja pudła
powinna umożliwiać łatwy dostęp do zawartości. W związku z tym istotne jest, czy pudło łatwo się
otwiera, czy dokumenty w nim przechowywane można w bezpieczny sposób wyjmować
i z powrotem wkładać oraz czy rozmiar pudełka jest dopasowany do wielkości dokumentów.
Dokumenty nie powinny być narażone na uszkodzenia podczas powyższych czynności. Istotne jest
również to, aby archiwalia mogły być w pudłach bezpiecznie transportowane.
Konstrukcja nowoczesnego pudła na archiwalia powinna zatem odpowiadać następującym
wymaganiom:
1.
Pudło powinno być łatwe w użyciu i przydatne do transportu umieszczonych w nim
archiwaliów. Dokumenty powinny dać się łatwo wyjmować i wkładać z powrotem.
Uwzględnione powinno być miejsce na dłoń.
2.
Kształt opakowania powinien gwarantować dobre zabezpieczenie przed kurzem
i innym zanieczyszczeniami z zewnątrz.
3.
Kształt pudła musi być dobrze dopasowany do jego zawartości. Jeżeli opakowanie jest
za duże, zawartość może się w nim przesuwać, załamywać i opadać.
Różne konstrukcje pudełna archiwalia
(System OMNI-BOX, producent BESKID PLUS)
strona 10
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
1.3. Wyposażenie archiwów na wypadek katastrof
Katastrofy, które w bardzo krótkim czasie mogą zniszczyć zasoby archiwum, można podzielić
na pięć głównych grup:
pożary;
powodzie;
awarie wodne;
katastrofy biologiczne, w tym katastrofy mikrobiologiczne i entomologiczne;
kwaśny papier.
Gdy w archiwum dojdzie do katastrofy, usuwanie jej skutków jest niezwykle czasochłonne
i kosztowne. Dlatego przede wszystkim należy chronić zbiory przed powyższymi zdarzeniami i być
przygotowanym na wystąpienie ewentualnej katastrofy.
W ramach profilaktyki archiwum należy wyposażyć w:
termohigrometry;
filtry powietrza;
instalację przeciwpożarową: czujniki dymu, system powiadamiania służb gaśniczych,
koce gaśnicze, gaśnice itp.;
instalację automatycznego systemu gaśniczego – monitoring;
klimatyzatory i osuszacze powietrza;
zabezpieczenia otworów wentylacyjnych uniemożliwiające przedostawanie się gryzoni;
skrzynie z materiałami „ratunkowymi” na wypadek katastrofy (zawartość przykładowej
skrzyni opisano poniżej).
W każdym archiwum powinny być przygotowane:
pisemna umowa postępowania, zawarta pomiędzy archiwum a strażą pożarną
na wypadek pożaru i powodzi;
spis osób uczestniczących w akcji ratunkowej wraz z opisem zadań oraz numerami
telefonów kontaktowych;
instrukcja postępowania w razie wystąpienia katastrofy;
opracowanie drogi ewakuacji w czasie powodzi i pożaru;
pisemne umowy z firmami, które mogą się stać pomocne podczas katastrofy
i w czasie usuwania jej skutków, takimi jak na przykład: suszarnie drewna,
zamrażalnie, wypożyczalnie sprzętu do suszenia itp.
strona 11
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
W ramach profilaktyki należy również pamiętać o:
szkoleniach dla personelu;
kwarantannie dla nowo przybyłych zbiorów;
kontroli urządzeń przeciwpożarowych;
kontroli instalacji wodno-kanalizacyjnej i CO;
kontroli instalacji elektrycznej;
monitorowaniu sytuacji powodziowej w regionie.
W każdym archiwum, nawet tym najmniejszym, powinno znajdować się miejsce z materiałami
na wypadek katastrofy. Może to być osobne pomieszczenie lub zamykany pojemnik na kółkach
ustawiony w korytarzu. Materiały muszą być co pewien czas przeglądane i uzupełniane.
W skrzyni z materiałami „ratunkowymi” powinny się znaleźć:
regularnie aktualizowana lista osób (zawierająca numery telefonów, adresy), które
będą brać udział w akcji;
taśma do ogrodzenia terenu;
polietylenowe płachty, folie na rolce, worki;
taśmy samoprzylepne;
wodoodporne pisaki;
formularze;
naklejki samoprzylepne;
latarki;
składane plastikowe pojemniki;
termohigrometry;
wentylatory;
suszarki;
wózki do przewożenia pojemników;
mopy i wiadra;
gąbki, rękawy, płachty pochłaniające wodę;
odkurzacz do wody (pompy do wypompowywania wody);
bibuła filtracyjna;
nożyczki, noże;
rękawiczki gumowe;
fartuch ochronny - z bawełny lub przynajmniej z dużą jej zawartością (bawełna
pochłania wilgoć);
jednorazowy kombinezon;
rękawice gumowe – do chemikaliów;
strona 12
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
jednorazowe rękawiczki z lateksu lub winylu;
maseczki ochronne z filtrem i bez;
plastikowe ochraniacze na buty;
kalosze;
hełmy plastikowe;
kuwety;
suszarka na naczynia;
bandaże;
sznurek;
pędzel / szczotka do usuwania zanieczyszczeń.
Okratowany pojemnik z materiałami na wypadek katastrofy
strona 13
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Układanie w pojemnikach paczek w folii (Kolonia, 2009)
Stanowisko pracy (Kolonia, 2009)
strona 14
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Stanowisko pracy (Kolonia, 2009)
Bandażowanie pergaminowej oprawy. Ćwiczenia na wypadek katastrofy (Haga, 2007)
strona 15
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Pakowanie spalonej i mokrej książki w folię (Haga)
Wolontariusze przy pracy (Narodowe Muzeum Techniki w Pradze, 2002)
strona 16
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Suszenie wilgotnych materiałów (Kolonia, 2009)
Materiały pomocnicze: rękawy, płachty pochłaniające wodę
strona 17
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Materiały pomocnicze: bandaże, szmatki, gąbki
Materiały pomocnicze: gąbki do czyszczenia sadzy
strona 18
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
2. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA KATASTROF
2.1. Postępowanie w przypadku wystąpienia pleśni
Postępowanie w przypadku wykrycia pleśni:
1.
Podstawowa czynność to wyłączenie klimatyzacji. Jeżeli jest to niemożliwe,
postępujemy tak, aby zarazki się nie roznosiły, staramy się powietrze z pomieszczenia
wyprowadzać przez otwarte okna na zewnątrz.
2.
Zlokalizowanie ogniska zakażenia i określenie jego wielkości.
3.
Odizolowanie zakażonego miejsca, np. poprzez przymocowanie folii polietylenowej
nieprzepuszczającej powietrza od sufitu do podłogi. Izolująca ściana z folii zapobiega
unoszeniu się zarodników pleśni w czasie odkażania.
4.
Przeniesienie zakażonych archiwaliów celem ich dezynfekcji. Aby uniknąć roznoszenia
zarazków, przenosimy zbiory ciągle tą samą drogą, szczelnie opakowane.
5.
Oczyszczenie klimatyzacji przez fachowców - to warunek konieczny przed ponownym
jej podłączeniem.
6.
Układanie, przepakowywanie i ustawianie archiwaliów z powrotem na półkach.
Czynności te wykonujemy po dezynfekcji i oczyszczeniu dokumentów oraz
pomieszczeń, do których wracają.
strona 19
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Nadpalone brzegi książki.
Suszenie zawilgocenia na powietrzu
Ściana z folii (Kolonia, 2009)
Materiał zakażony przeznaczony do dezynfekcji przewozimy zapakowany - każdą sztukę osobno
- w worki polietylenowe (nie przepuszczają one zarazków). Zamykając worki, staramy się nie
wywoływać prądów powietrza. Droga na zewnątrz powinna być jak najkrótsza.
Każdy worek powinien mieć przyklejony duplikat sygnatury - naklejkę z opisem zawartości.
Podobne naklejki powinny również zostać umieszczone na zbiorczych pudłach plastikowych czy
kartonowych.
W wypadku materiałów lekko zawilgoconych postępujemy podobnie z tą różnicą, że obiekty
układamy na półkach w osobnym, dobrze wentylowanym, suchym pomieszczeniu. Księgi powinno
się ustawiać w pozycji pionowej, pod katem 90°, przewracając od czasu do czasu kartki.
Pojedyncze dokumenty układamy na bibule filtracyjnej (można zastosować ręczniki papierowe,
świetnie sprawdzają się też kartonowe pojemniki na jajka). Również i w tym wypadku przewracamy
co jakiś czas arkusze, zapobiegając w ten sposób rozwojowi pleśni. Bibuły co pewien czas
wymieniamy.
strona 20
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
2.2. Postępowanie w przypadku zalania
2.2.1. Zalanie papieru
Gdy obiekty archiwalne uległy zalaniu:
1.
O ile to możliwe spłukujemy je czystą zimną wodą (podczas płukania blok książki
powinien być zamknięty), a pojedyncze dokumenty grupujemy w paczki o grubości
około 5 cm i pakujemy w plastikowe torby, tak aby było w nich jak najmniej
powietrza, opisując na naklejce wodoodpornym flamastrem zawartość.
Opakowanie dokumentów po zalaniu
(Archiwum Narodowe w Hadze)
Spłukiwanie zanieczyszczeń
(Narodowe Muzeum Techniki w Pradze, 2002)
strona 21
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Pakowanie w folie
(Narodowe Muzeum Techniki w Pradze, 2002)
Pakowanie w folie
(Narodowe Muzeum Techniki w Pradze, 2002)
Suszenie dużych obiektów na powietrzu
(Narodowe Muzeum Techniki w Pradze, 2002)
strona 22
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
2.
Następnie zbiory przewozimy do chłodni w plastikowych pojemnikach.
Ułożenie poziome w pojemniku - duże paczki na spodzie, małe na wierzchu
(Archiwum Narodowe w Hadze)
Mokry papier jest ciężki, dlatego aby udźwignąć pojemniki nim wypełnione,
potrzeba dużo siły (Archiwum Narodowe w Hadze)
strona 23
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
3.
Decydujemy się na zamrożenie zalanych obiektów, jeśli obiekty nie wyschną w ciągu
24 godzin i o ile materiał, z którego dokumenty są wykonane, nadaje się do tego.
Zamrażając zyskujemy czas. Zamrożenie zapobiega rozwojowi pleśni, rozpływaniu
atramentu, kolorów, zniekształceniom. Odpowiednia do tego rodzaju działań jest
chłodnia przemysłowa, ale sprawdza się także zamrażarka domowej lodówki.
Do zamrażania nie nadają się: taśmy filmowe, negatywy na szkle lub metalu,
dyskietki, płyty kompaktowe i gramofonowe. Księgi oprawione w pergamin lub skórę
przed zamrożeniem bandażujemy, zapobiegając w ten sposób ich odkształcaniu
w czasie wysychania.
Przed zamrożeniem księgi oprawione w pergamin lub skórę bandażujemy,
zapobiegając w ten sposób odkształcaniu w czasie wysychania
(Archiwum Narodowe w Hadze)
strona 24
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
4.
Proces liofilizacji (woda z fazy krystalicznej przechodzi w fazę gazową z pominięciem
ciekłej) to obecnie jedna z najskuteczniejszych metod suszenia materiałów
archiwalnych. Pamiętać należy, że obiekty po liofilizacji są przesuszone. Koniecznie
trzeba
je
następnie
poddać aklimatyzacji
-
umieszczając
na
kilka
dni
w pomieszczeniu o temperaturze i wilgotności powietrza zbliżonej do tej w magazynie.
Na poniższych zdjęciach zaprezentowane zostały przykłady zniszczeń zbiorów archiwalnych pod
wpływem wody:
Zniekształcenia
Zlepienie stron
strona 25
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Brud z zanieczyszczonej wody
Zniekształcenie papieru
Rozmycie atramentu
strona 26
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Wilgotne plamy
Plamy z rdzy
strona 27
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Odklejanie się nalepek
Pleśń
strona 28
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
2.2.2. Zalanie materiału fotograficznego
W przypadku zalania materiału fotograficznego należy podjąć następujące działania:
1.
Obiekt zalany czystą wodą - natychmiast suszymy na powietrzu.
2.
Obiekt zalany brudną wodą - najpierw materiał spłukujemy pod bieżącą wodą,
oczyszczając go z największych zabrudzeń, następnie suszymy.
3.
Następne płukania przeprowadzamy w wodzie destylowanej. W kuwecie 1. zamaczamy
obiekt na około 5 minut, następnie przenosimy do kuwety 2. Wodę zmieniamy
co pewien czas na czystą. Następnie suszymy na bibule filtracyjnej obrazem do góry.
4.
Ewentualnie można materiał zamrozić w plastikowych woreczkach, po odmrożeniu
należy poddać suszeniu.
Uwaga! Nie należy zamrażać szklanych i metalowych nośników obrazu. Nie należy płukać
szklanych negatywów, jeżeli obraz jest uszkodzony.
Nadpalone materiały fotograficzne (Archiwum Narodowe w Hadze)
strona 29
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
Płukanie (Archiwum Narodowe w Hadze)
Suszenie opłukanych zdjęć na bibule filtracyjnej (Holandia)
strona 30
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
2.2.3. Zalanie płyty CD
Postępowanie w przypadku zalania płyty CD:
1.
Wyjmujemy płytę z pudełka.
2.
Opłukujemy pod bieżącą wodą.
3.
Suszymy płytę w pozycji pionowej na powietrzu.
4.
Czyścimy ściereczką wykonując ruchy poziome i pionowe, nigdy koliste.
5.
Umieszczamy w czystym pudełku.
Wyjmujmy płytę z pudełka
Płuczemy pod bieżącą wodą
Suszymy na powietrzu ustawioną pionowo
Czyścimy ściereczką wykonując ruchy poziome i pionowe
(nie koliste!)
Umieszczamy w czystym pudełku
(Archiwum Narodowe w Hadze)
strona 31
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
2.2.4. Zalanie dyskietki
Postępowanie w przypadku zalania dyskietki:
1.
Otwieramy opakowanie, podważając je śrubokrętem.
2.
Wyjmujemy dyskietkę.
3.
Spłukujemy w wodzie destylowanej.
4.
Przez 8 godzin suszymy na bibule filtracyjnej.
5.
Wkładamy do czystego opakowania.
Kopiujemy na nowy nośnik (starą dyskietkę wyrzucamy).
Podważając śrubokrętem otwieramy opakowanie
Przez 8 godzin suszymy
na bibule filtracyjnej
Wyjmujemy dyskietkę
Kopiujemy na nowy nośnik,
stary wyrzucamy
(Archiwum Narodowe w Hadze)
Płuczemy w wodzie
destylowanej
strona 32
Ochrona zbiorów archiwalnych oraz postępowanie w razie katastrof
2.3. BHP w trakcie usuwania skutków katastrof
Zawsze należy pamiętać, że zdrowie i bezpieczeństwo pracowników są najważniejsze!
Należy zwrócić uwagę na to, że grzyby pleśniowe i bakterie mogą mieć działanie alergizujące
i toksyczne. Z tego względu pracownicy mający kontakt ze skażonymi zbiorami archiwalnymi
powinni być wyposażeni w środki ochrony indywidualnej, takie jak:
fartuch ochronny,
rękawice ochronne,
półmaski filtrujące,
kalosze itd.
Pracownica usuwająca skutki katastrofy (Kolonia, 2009)
Bogusława van Slooten-Kazimierska - specjalistka w zakresie restauracji
i konserwacji dokumentów z Archiwum Narodowego w Hadze, zajmująca się również
organizowaniem szkoleń i warsztatów z tej dziedziny.
W artykule wykorzystano materiały autorki, materiały Archiwum Narodowego w Hadze
oraz ilustracje z Atlasu zniszczeń dokumentów archiwalnych (Archiwum Narodowe,
Haga 2007).
strona 33
Download

E-book Ochrona zbiorów archiwalnych oraz