18
Parki narodowe œwiata
ZIELONA LIGA, MAJ 2006
Park Narodowy Lassen Volcanic znajduje siê w pó³nocnej czêœci Kalifornii i
zajmuje powierzchniê 430,8 km2. Za³o¿ono go w 1916 r. jako po³¹czenie oraz
rozszerzenie istniej¹cych od 1907 r. dwóch skromnych pomników narodowych: Lassen Volcanic oraz Cinder Cone. Park powsta³ w celu ochrony „ksiê¿ycowego” krajobrazu, jaki zaistnia³ na tym obszarze na skutek potê¿nej erupcji
wulkanu Lassen w roku 1915.
Park Narodowy Lassen Volcanic w Kalifornii
drodze drzewa, niczym walec, a krater
ponownie wype³ni³a lawa.
Po kilku dniach wzglêdnego spokoju
nast¹pi³a kolejna wiêksza erupcja, ca³y
krater wylecia³ w powietrze, a spadaj¹ce
od³amki skalne oraz bloki lawy wywo³a³y
ogromn¹ lawinê œnie¿n¹, która zniszczy³a doszczêtnie roœlinnoœæ na pó³nocno-
Choæ od tamtego wydarzenia minê³o
ju¿ ponad 90 lat, to jednak wci¹¿ podziwiaæ mo¿na skutki owego wybuchu, a
tutejszy krajobraz uleg³ tylko niewielkim
przeobra¿eniom. Zachodnia czêœæ parku
to liczne formacje powsta³e z zastyg³ej
lawy, pumeksu i popio³u wulkanicznego
(wzgórza, wydmy itp.), kratery oraz
szczeliny w ska³ach, nad którymi unosz¹
siê para wodna oraz lotne zwi¹zki siarki
(s¹ to tzw. solfatary). Wschodnia czêœæ
parku to z kolei szeroki p³askowy¿ powsta³y z zastyg³ej lawy, wznosz¹cy siê na
wysokoœci ok. 1600 m n.p.m., który urozmaicaj¹ niewielkie sto¿ki wulkaniczne
zbudowane z tufu (np. Crater Butte, Hat
Mountain) oraz liczne gor¹ce Ÿród³a. Jednak najwa¿niejszym elementem krajobrazu w parku jest bez w¹tpienia potê¿ny
wulkan Lassen.
Wulkaniczny gigant
Góruj¹cy nad okolic¹ wulkan Lassen. (Fot. Lyn Topinka, USGS)
Lassen nale¿y do ³añcucha Gór Kaskadowych, jest najwy¿szym szczytem górskim w parku, a maj¹c ponad 3187 m
n.p.m. dominuje nad ca³¹ okolic¹ i wci¹¿
przypomina o swojej przesz³oœci. A
wszystko zaczê³o siê 30 maja 1914 r., kiedy to, po tysi¹cach lat spokoju, wygas³y
Lassen przebudzi³ siê ze snu, wyrzucaj¹c
z siebie k³êby pary wodnej i gazów. Dzieje siê tak wtedy, gdy p³ynna magma (stopione ska³y) unosi siê z wnêtrza góry w
kierunku powierzchni wulkanu i podgrzewa p³ytkie wody gruntowe, które nastêpnie pod wp³ywem ciœnienia wydostaj¹ siê
z sykiem przez spêkania w skale.
Zjawisko to trwa³o niemal przez rok,
w czasie którego zanotowano a¿ 180
mniejszych lub wiêkszych wyrzutów pary
wodnej z g³êbi ska³, w efekcie czego, w
pobli¿u szczytu, powsta³ krater o œrednicy ok. 300 m. Wieczorem 14 maja 1915 r.
sytuacja zmieni³a siê
radykalnie, kiedy to
w czasie silnej eksplozji wysokie ciœnienie, panuj¹ce
we wnêtrzu krateru,
wypchnê³o na powierzchniê ¿arz¹ce
siê bloki lawy (zastyg³ej magmy). Rozpalone do czerwonoœci bloki stoczy³y
siê po zboczach
góry, niszcz¹c po
wschodnim zboczu góry siêgaj¹c a¿ do
jej podnó¿a. Ale to by³a dopiero zapowiedŸ tego, co mia³o wkrótce nast¹piæ.
PóŸnym popo³udniem 22 maja 1915
roku, po dwóch cichych dniach, wulkanem wstrz¹sn¹³ potê¿ny wybuch. W powietrze wylecia³y tysi¹ce ton pokruszonych ska³, pumeksu, popio³u wulkanicznego i gazów, a utworzona z nich kolumna, przypominaj¹ca z wygl¹du ogromnego grzyba, wznios³a siê na wysokoœæ
ponad 9 km i by³a widziana z odleg³oœci
45 kilometrów. Spadaj¹cy z nieba materia³ skalny wywo³a³ równoczeœnie wiele
lawin, z których najwiêksza zdewastowa³a wokó³ góry obszar o powierzchni 8
km2, a osiadaj¹cy popió³ wulkaniczny
oraz pumeks pokry³y ca³y teren w pro-
Fumarole to wyziewy gor¹cej pary wodnej oraz gazów.
(Fot. R. Robinson, USNPS)
Kraina
Parki narodowe œwiata
ZIELONA LIGA, MAJ 2006
19
wulkanów
wulkanów
tchen (Kuchnia Diab³a), Sulphur Works
(Huta Siarki) czy Bumpass Hell (Przedsionek Piek³a). Z solfatarów ulatnia siê g³ównie przegrzana para wodna (o temperaturze od 100 do 300 OC) oraz dwutlenek
wêgla, a wokó³ nich wytr¹caj¹ siê na ska³ach zwi¹zki siarki i ¿elaza, nadaj¹c okolicy iœcie „piekielny” wygl¹d.
Fauna i flora parku
Kuguar ostro¿nie wygl¹da zza ska³y.
(Fot. Larry Moats, USFWS)
Zniszczony krajobraz gór poroœniêtych
lasem iglastym ulega powolnemu odtworzeniu za spraw¹ sukcesji naturalnej, czyli
spontanicznemu zasiedlaniu nowych terenów przez roœlinnoœæ. Nagie, pokryte
grub¹ warstw¹ popio³ów gleby s¹ zasiedlane przez zio³a i trawy, potem przez
krzewy, a na koñcu drzewa. Ciekawostk¹
jest fakt, i¿ w wielu miejscach parku,
zw³aszcza w pobli¿u licznych jezior polodowcowych, nie zachodz¹ wszystkie wymienione etapy tego procesu, ale bardzo czêsto na nagim, „ksiê¿ycowym”
gruncie wyrastaj¹ od razu sosny. Z czasem pojawiaj¹ siê przedstawiciele innych
gatunków drzew iglastych, a prace badawcze wykaza³y, ¿e ró¿norodnoœæ gatunkowa takich pionierskich lasów jest znacznie wiêksza ni¿ tych rosn¹cych w normalnych warunkach. Na obszarze parku wystêpuje 779 gatunków roœlin, a dominuj¹cym ekosystemem jest las jod³owo-sosnowy.
Park jest ostoj¹ ptactwa, a zw³aszcza
gatunków leœnych, takich jak np. puszczyk
wirginijski, syczek ozdobny, dziêcio³
smug³oszyi, pe³zacz amerykañski, drozdek
samotny, mysikrólik z³otog³owy czy modrosójka czarnog³owa. Wœród wielu gatunków ssaków wystêpuj¹cych na terenie
parku na wzmiankê zas³uguj¹: wapiti, antylopa wid³oroga, niedŸwiedŸ czarny (baribal), wilk szary, kojot, urson, bóbr górski, opos wirginijski, skunks plamisty, suse³, zaj¹c wielkouchy czy szczekuszka
amerykañska. Jednak najbardziej charak-
Jezioro Heleny znajduje siê ponad 2500 m n.p.m.
(Fot. Lyn Topinka, USGS)
mieniu 40 km od wulkanu warstw¹ py³u.
Unosz¹cy siê w powietrzu popió³ obserwowano nawet w odleg³oœci 320 km na
wschód od góry.
Od dnia tej katastrofy jeszcze przez
prawie szeœæ lat pojawia³y siê wyrzuty
pary wodnej, które wskazywa³y, i¿ Lassen nadal jest w œrodku gor¹cy, ale stopniowo traci³y one na sile. W latach 50.
XX wieku wci¹¿ gdzieniegdzie widaæ by³o
smugi pary wodnej, unosz¹cej siê z wulkanu, ale potem Lassen ponownie zasn¹³.
Jednak¿e obecnie jego najbli¿sza okolica
to obszar geotermalny, a liczne solfatary, gor¹ce Ÿród³a oraz sadzawki bulgocz¹cego b³ota wskazuj¹, i¿ sen wulkanu
jest bardzo p³ytki i w ka¿dej chwili mo¿e
on znów siê przebudziæ.
Wiele z takich miejsc w parku ma specyficzne nazwy, w pe³ni odzwierciedlaj¹ce panuj¹ce tu warunki, np. Devil’s Ki-
terystycznym mieszkañcem parku jest kuguar.
Puma (Felis concolor), zwana te¿ lwem
górskim lub kuguarem, to jeden z najwiêkszych dzikich kotów Ameryki, a jego
naturalny obszar wystêpowania siêga od
Patagonii (Ameryka Po³udniowa) a¿ po
Kanadê. Doros³y osobnik mierzy z ogonem od 1,5 do nawet 2,8 m d³ugoœci,
wa¿y od 35 do 105 kg, a kolor jego sierœci zmienia siê od szarosrebrnego, przez
rdzawobrunatny a¿ po czarny, w zale¿noœci od œrodowiska, w którym wystêpuje. Jest to zwierzê bardzo zwinne i
szybkie, o smuk³ej sylwetce i d³ugich,
ostrych pazurach. Kuguar poluje noc¹,
samotnie przemierzaj¹c wiele kilometrów
w poszukiwaniu ³upu, którym najczêœciej
s¹ chore lub starsze jelenie, owce, kozy,
a czasami nawet zwierzêta domowe. Gdy
ju¿ upatrzy swoj¹ ofiarê, szykuje siê w
ukryciu do skoku, by nagle jednym d³ugim susem (nawet do 6 m) dopaœæ niczego niespodziewaj¹ce siê zwierzê i
przewróciæ je na ziemiê. Pozosta³oœci po
wiêkszych ofiarach chowa przykrywaj¹c
je roœlinami, ale wraca do nich tylko wtedy, gdy nic nie upoluje.
Swoje gniazdo kuguary zak³adaj¹ w
jaskini, szczelinie skalnej lub w gêstych
zaroœlach. Po okresie ci¹¿y, trwaj¹cej
90-96 dni, przychodzi na œwiat od 1 do
5 m³odych koci¹t, które zaraz po urodzeniu wa¿¹ zaledwie 450 g i s¹ ca³kowicie
œlepe. Ma³e kuguarki rodz¹ siê najczêœciej
na wiosnê, a ich futerko jest nieco jaœniejsze od sierœci rodziców i zdobi¹ je ciemne cêtki, które zanikaj¹ dopiero pó³ roku
po narodzinach. Przez dwa lata matka
uczy swoje potomstwo jak skutecznie
polowaæ, aby prze¿yæ, a po up³ywie tego
okresu m³ode kuguary usamodzielniaj¹
siê. Na wolnoœci puma ¿yje przeciêtnie
10 do 12 lat (maksymalnie 18 lat). Prowadzi bardzo skryty tryb ¿ycia, unikaj¹c
kontaktu z cz³owiekiem, a jej rewir ³owiecki mo¿e zajmowaæ powierzchniê
nawet 300 km2.
SEBASTIAN BIELAK
Zdjêcia zosta³y udostêpnione dziêki uprzejmoœci U. S.
Geological Survey/Cascades Volcano Observatory, U. S.
National Park Service oraz U. S. Fish and Wildlife Service
Download

Bielak S. 2006. Park Narodowy Lassen Volcanic