mgr Wioletta Wilczek
Język hobbystycznych portali internetowych w perspektywie lingwistyki płci
i socjolingwistyki (na przykładzie portali motoryzacyjnych)
STRESZCZENIE
Celem niniejszej dysertacji jest językoznawcza analiza portali motoryzacyjnych, będących
przykładem hobbystycznych serwisów internetowych. Materiał językowy został zaczerpnięty
z ogólnych portali motoryzacyjnych oraz z portali przeznaczonych dla kobiet. Serwisy ogólne
nie posiadają wyszczególnionego odbiorcy, ale z racji panujących przekonań są stereotypowo
adresowane do mężczyzn. Portale kobiece podkreślają żeński punkt widzenia, są tworzone
przede wszystkim przez kobiety i z myślą o nich. Ich istnienie to wyraz rosnącej popularności
motoryzacji w życiu kobiet oraz chęć walki z powszechnymi stereotypami, których
dominującym elementem jest negatywny wizerunek kobiety kierowcy, eksponujący słabe
umiejętności kobiet za kierownicą i brak znajomości kwestii technicznych.
Materiał językowy nie jest jednolity w swym kształcie formalnym – egzemplifikacja
źródłowa pochodzi z różnych działów i gatunków występujących na portalach. Przedmiotem
analizy są m.in. artykuły, testy samochodów i opinie o nich, porady, felietony, wywiady,
komentarze. Obszernym i wielowątkowym działem poddanym obserwacji jest forum
internetowe, zawierające bogaty zbiór wzajemnej komunikacji użytkowników. Warto
podkreślić dwoistość perspektywy nadawcy w obrębie serwisów – treści zamieszczane są
przez twórców witryn, lecz również użytkownicy mogą współtworzyć stronę internetową.
Ważnym kontekstem rozważań jest tło komunikacyjne, czyli przestrzeń wirtualna.
Specyfika funkcjonowania treści w Internecie oraz wzajemne interakcje między
użytkownikami sprawiają, że o charakterze komunikacji decyduje w dużym stopniu medium.
Właściwości języka Internetu wyzyskują nową jakość istnienia wypowiedzi i tekstu – duży
wpływ ma tutaj hipertekst, a także dialogowość i dyskusyjność. Ważną rolę odgrywa także
anonimowość oraz zjawisko wirtualnej zmiany płci (gender-switching). Przenikanie się
różnych form wypowiedzi i gatunków na portalach motoryzacyjnych jest dowodem
transgresyjności tychże serwisów internetowych. Przesunięcia gatunkowe są najbardziej
widoczne w dziale artykułów, funkcjonujących jako kompilacja różnych gatunków mowy.
Dwie główne perspektywy badawcze pracy to lingwistyka płci oraz socjolingwistyka.
Wybór kontekstów teoretyczno-metodologicznych został podyktowany specyfiką materiału –
zawartość i przeznaczenie portali wyraźnie kształtowały metody opisu. Zagadnienia
lingwistyki płci dotyczą przede wszystkim nierównego wizerunku kobiet i mężczyzn
w języku – tzw. asymetrii rodzajowo-płciowej i androcentryzmu. Ich wykładnikiem jest
deprecjacja płci żeńskiej możliwa do zaobserwowania na poziomie gramatycznym,
leksykalnym, słowotwórczym, a także na gruncie literatury, frazeologii czy przysłów.
Dominującym obszarem analizy z zakresu lingwistyki płci są właściwości językowe,
przypisywane kobietom i mężczyznom oraz możliwości ich przekraczania, czyli najczęściej
pojawianie się danej cechy u płci przeciwnej. Dwoma najpowszechniejszymi przesunięciami
w tym zakresie jest emocjonalność i ekspresywność języka mężczyzn oraz fachowość
i profesjonalizm języka kobiet. Procesy te świadczą o dużej roli motoryzacji w życiu
użytkowników oraz traktowaniu jej jako hobby i pasji. Istotnym aspektem analizy okazała się
również kategoria stereotypu, odnosząca się do przekonań na temat danej płci. Dominującym
elementem jest tutaj pejoratywny wizerunek kobiety kierowcy, składający się z szeregu
składników
informujących
o
słabych
umiejętnościach
płci
żeńskiej
związanych
z prowadzeniem pojazdu. Składnikami tego stereotypu są m.in. trudności z parkowaniem,
mylenie kierunków prawo/lewo, zbyt wolna jazda, nieprzemyślane manewry, poprawianie
makijażu i rozmowa przez telefon w trakcie jazdy. Analiza obiegowych sądów na temat
kobiet kierowców ujawniła wielokrotne poruszanie tej tematyki, skupionej na różnych
elementach stereotypów płciowych (wizerunek kobiet za kierownicą, specyfika portali
kobiecych – ich strona wizualna i treściowa, trudności komunikacyjne między
przedstawicielami obu płci). Połączenie tej problematyki z właściwościami języka kobiet
i mężczyzn ukazało pewien ogólny obraz płci, zawarty na portalach motoryzacyjnych.
Zasadność analizy poziomu socjolingwistycznego jest umotywowana istnieniem
rozbudowanego tematycznie obszaru słownictwa, charakterystycznego dla osób związanych
z samochodami i motocyklami. Grupa użytkowników portali motoryzacyjnych została
potraktowana jako grupa społeczna, a specyficzna dla nich leksyka jawi się jako element
socjolektu motoryzacyjnego. Moim celem było wskazanie najpowszechniejszych grup
tematycznych, istotnych w moim przekonaniu dla użytkowników portali. Wyekscerpowanie
najważniejszych kategorii dotyczących leksyki samochodowej wykazało obszary, które są
dominujące pod względem produktywności i rozwoju słownictwa motoryzacyjnego. Wśród
zanalizowanych grup można wymienić np.: określenia samochodów i motocykli, marki
i modele pojazdów, słownictwo dotyczące użytkowania pojazdu, elementy samochodu lub
motocykla, zawody związane z motoryzacją. Zaprezentowane w rozprawie kręgi tematyczne
zarysowują zakres zainteresowań i wzajemnej komunikacji użytkowników portali, a także
wskazują źródła pochodzenia leksyki motoryzacyjnej oraz produktywność określonych
językowych środków wyrażania. Ekspresywność wielu form świadczy o roli motoryzacji
w życiu użytkowników oraz o emocjonalnym związku właściciela z pojazdem, czego
wyrazem jest także animizacja i antropomorfizacja samochodów i motocykli.
Portale
motoryzacyjne
są
obszarem
wieloaspektowego
poruszania
tematyki
samochodowej i motocyklowej oraz wzajemnej komunikacji użytkowników. Dodatkowo,
portale dla kobiet są czynnikiem walki ze stereotypami płciowymi, skupionymi na uznawaniu
kobiet za słabszych kierowców i potocznych negatywnych opinii na temat „baby za
kierownicą”. Złożoność i wielowątkowość podejmowanej tematyki zdecydowała o wyborze
najbardziej istotnych zagadnień, umotywowanym próbą stworzenia szerokiego spektrum
problematyki hobbystycznych portali internetowych dotyczących motoryzacji. Poszczególne
kwestie
mogą
być
przedmiotem
dalszych,
szczegółowych
analiz.
Kontekstem
powiększającym bogactwo zagadnień są i z pewnością będą zmiany społeczne,
uwidoczniające ekspansję kobiet w męski świat motoryzacji.
Słowa-klucze: hobbystyczne portale internetowe, lingwistyka płci, socjolekt motoryzacyjny,
komunikacja wirtualna, stereotypy płciowe
Download

mgr Wioletta Wilczek Język hobbystycznych portali internetowych w