NAUKI O CZŁOWIEKU
Biologia kości
Terminologia
PODSTAWOWE INFORMACJE O KOŚCIACH
• Kośd jest jedną z najmocniejszych substancji
biologicznych
• Szkielet jednak to mniej niż 20% masy ciała
FUNKCJE KOŚCI
Układ kostny jest strukturą żywą,
zdolną do:
• wzrostu
• adaptacji
• naprawy
FUNKCJE KOŚCI
Podstawowym
elementem składowym
układu kostnego jest
tkanka kostna.
FUNKCJE KOŚCI
Układ kostny składa się ze:
•
•
•
•
szkieletu
chrząstek
więzadeł
tkanki łącznej
(stabilizacja/łączenie)
FUNKCJE KOŚCI
Podpieranie
• kościec stanowi wewnętrzną podporę organizmu
Produkcja krwi
• szpik kostny produkuje nową krew
Ochrona
• otacza delikatne organy
Dźwignia
• mięśnie poruszają kośdmi aby wywoład ruchy ciała
Zapasy minerałów
• sole wapnia – 98%
• fosfor – 85%
RODZAJE TKANKI KOSTNEJ
• tkanka kostna gąbczasta
• tkanka kostna zbita
okostna
kośd
śródkostna
STRUKTURA KOŚCI GĄBCZASTEJ
beleczki
kostne
przestrzenie
wypełnione
szpikiem
kostnym
STRUKTURA KOŚCI GĄBCZASTEJ
przecięte beleczki
kostne
żółty szpik kostny
(tkanka tłuszczowa)
STRUKTURA KOŚCI ZBITEJ
• Szlif kostny ukazujący osteony
osteon
kanał Haversa
STRUKTURA KOŚCI ZBITEJ
• Szlif kostny ukazujący strukturę osteonu
kanał Haversa
blaszki
międzysystemowe
jamki kostne
SKŁAD TKANKI KOSTNEJ
• Kośd składa się z:
– substancji mineralnych (hydroksyapatyt) do 50%
– organicznych — białek (kolagen)
KOLAGEN
Kolagen jest odpowiedzialny za
elastyczność i wytrzymałość.
NIEORGANICZNE SKŁADNIKI KOŚCI:
• 2 sole: fosfat wapnia i wodorotlenek wapnia
• małe ilości magnezu, fluoru, sodu
Minerały są odpowiedzialne za twardość i zdolność
do wytrzymywania nacisku.
ROZWÓJ KOŚCI
• przed 8 tyg. życia płodowego
szkielet płodu złożony jest z
błon włóknistych i chrząstki
szklistej
• po 8 tyg. tkanka kostna
zaczyna zastępowad błony
włókniste i chrząstkę szklistą.
Miejsce, od którego rozpoczyna się proces kostnienia
nazywane jest punktem kostnienia
WZROST KOŚCI NA DŁUGOŚD
• Częśd chrząstki nasadowej
znajdująca się bliżej nasady
dzieli się, tworząc więcej
tkanki chrzęstnej,
natomiast częśd znajdująca
się bliżej trzonu jest
przekształcana
w kośd. W ten sposób
zwiększana jest długośd
trzonu.
chrząstka
nasadowa
WZROST KOŚCI NA DŁUGOŚD
• Częśd chrząstki nasadowej
znajdująca się bliżej nasady
dzieli się, tworząc więcej
tkanki chrzęstnej,
natomiast częśd znajdująca
się bliżej trzonu jest
przekształcana
w kośd. W ten sposób
zwiększana jest długośd
trzonu.
nowe komórki
chrząstki nasadowej
skostniała
chrząstka nasadowa
WZROST KOŚCI NA DŁUGOŚD
• w okolicy pokwitania
intensywnośd wzrostu kości
gwałtownie się zwiększa w
wyniku połączonego wpływu
hormonu wzrostu, hormony
tarczycy i hormonów płciowych
• powoduje to wzrost tempa
tworzenia kości w stosunku do
prędkości tworzenia nowej
chrząstki w obrębie chrząstki
nasadowej. W ten sposób
dochodzi do zaniku chrząstki
nasadowej.
WZROST KOŚCI NA GRUBOŚD
• za proces odpowiadają
komórki kościotwórcze
(osteoblasty) znajdujące
się na przylegającej do
kości warstwie okostnej i
komórki kościogubne
(osteoklasty)
zlokalizowane na
przylegającej do kości
warstwie śródkostnej
okostna
kośd
śródkostna
WZROST KOŚCI NA GRUBOŚD
• osteoblasty znajdujące się
pod okostną odkładają
kostną strukturę
międzykomórkową na
zewnętrznej powierzchni
kości. powoduje to
pogrubienie trzonu kości
• w tym samym czasie
osteoklasty znajdujące się
wewnątrz trzonu (w
śródkostnej - endosteum)
niszczą kośd i powiększają
jamę szpikową.
nowe komórki
kości
zanik komórek
kości
WZROST KOŚCI NA GRUBOŚD
• w rezultacie powiększa
się średnica kości, mimo,
że warstwa kości
tworząca trzon pozostaje
w zasadzie bez zmian
CZĘŚCI SZKIELETU
• Szkielet kranialny
(czaszka)
• Szkielet postkranialny
(pozaczaszkowy)
CZĘŚCI SZKIELETU
• Szkielet osiowy
• Szkielet kooczyn
TYPY KOŚCI
• kości długie
powierzchnia
stawowa
TYPY KOŚCI
• kości długie
nasada
przynasada
jama szpikowa
trzon
jama szpikowa
przynasada
nasada
powierzchnia
stawowa
TYPY KOŚCI
• kości płaskie
TYPY KOŚCI
• kości płaskie
tkanka gąbczasta

śródkoście/diploë
tkanka zbita
tkanka zbita
TYPY KOŚCI
• kości krótkie (zaliczane
czasem do kości długich)
TYPY KOŚCI
• kości różnokształtne
PŁASZCZYZNY I OSIE CIAŁA
• Osie ciała:
– pionowe (w tym główna)
– poprzeczne/poziome
– strzałkowe
• Płaszczyzny ciała:
– strzałkowe (w tym pośrodkowa)
– czołowe
– poprzeczne/poziome
PŁASZCZYZNY I OSIE CIAŁA
strzałkowa (tu: pośrodkowa)
oś poprzeczna
/pozioma
oś pionowa (tu: główna)
poprzeczna
/pozioma
oś strzałkowa
czołowa
KIERUNKI CIAŁA
przyśrodkowy
boczny
boczny
grzbietowy
dłoniowy
górny
bliższy
dalszy
bliższy
dolny
grzbietowy
podeszwowy
dalszy
PŁASZCZYZNY ZĘBÓW
PŁASZCZYZNY ZĘBÓW
PŁASZCZYZNY ZĘBÓW
językowa
wargowa
wargowa
językowa