Scenariusz "Drugie dno H2O" - Źródła

advertisement
DRUGIE DNO H20
konspekt zajęć
Anna Sikora
Rysunki: Anna Miłoszewska, Anna Sikora
Poziom: szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna
Przedmiot: biologia
Podstawa programowa:
Biologia III poziom edukacyjny, zakres podstawowy
Treści nauczania:
IV. Ekologia. Uczeń:
1) przedstawia czynniki środowiska niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów
w środowisku lądowym i wodnym.
Biologia IV poziom edukacyjny, zakres rozszerzony
Treści nauczania:
VII. Ekologia
1. Nisza ekologiczna. Uczeń:
3) przedstawia rolę organizmów o wąskim zakresie tolerancji na czynniki środowiska
w monitorowaniu jego zmian, zwłaszcza powodowanych przez działalność człowieka,
podaje przykłady takich organizmów wskaźnikowych.
Skrót: W trakcie zajęć uczniowie poznają róŜnego rodzaju ekosystemy wodne i wodo-zaleŜne.
Dowiedzą się, jakie organizmy (rośliny i zwierzęta) zamieszkują zbiorniki wodne, a jakie cieki.
Uczestnicy warsztatów nauczą się takŜe, w jaki sposób na podstawie obecności danych gatunków
roślin i zwierząt moŜna ocenić jakość wody.
Cele operacyjne:
Po zajęciach uczeń:
wymienia rodzaje ekosystemów wodnych i wodo-zaleŜnych,
wymienia gatunki zwierząt i roślin związane ze środowiskiem wodnym,
rozumie róŜnice w warunkach siedliskowych panujących w rzece, jeziorze, ekosystemie
wodno-błotnym i związane z tym róŜnice flory i fauny wodnej,
dostrzega elementarne znaczenie wody dla Ŝycia biologicznego i jej inne funkcje,
zna pojęcie bioindykacja i jej rolę w ocenie jakości wód.
Metody i techniki pracy:
burza mózgów,
pogadanka,
Materiały opracowane w ramach projektu
„Drugie dno H2O… czyli woda w moim mieście”
przez Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła” Filia w Warszawie
przy finansowym wsparciu Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
1
praca w grupach,
praca z tekstem.
Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne (2 x 45 minut)
Pomoce:
kartki z informacjami o ekosystemach wodnych i wodo-zaleŜnych (Załącznik 1),
karteczki z opisem gatunków roślin i zwierząt związanych z wodą (Załącznik 2),
plakat z zarysem zbiornika wodnego, taśma klejąca lub klej,
tekst z pytaniami do uzupełnienia dotyczący bioindykacji (Załącznik 3).
Przebieg zajęć:
1. Przywitanie uczestników i zaprezentowanie im tematu zajęć.
2. Zajęcia rozpoczynamy od zastanowienia się wspólnie z uczniami, czym jest ekosystem. Pytamy
uczniów, jakie mają skojarzenia ze słowem ekosystem, zapisujemy je na tablicy, a następnie
wspólnie z uczniami próbujemy sformułować definicję ekosystemu. Ekosystem to fragment
biosystemu stanowiący funkcjonalną całość, w której zachodzi wymiana między częścią Ŝywą
(biocenozą), a nieoŜywioną (biotopem). Podstawowy podział ekosystemów wygląda następująco:
lądowy, wodny, sztuczny i naturalny. Przykładowymi ekosystemami są: staw, las, łąka, moczary,
pola czy ocean. Następnie nawiązujemy do definicji ekosystemu w powiązaniu ze środowiskiem
wodnym.
3. Prosimy uczniów o wymienienie znanych im ekosystemów wodnych i wodo-zaleŜnych.
Powinny pojawić się te najwaŜniejsze – rzeka, struga, strumyk, strumień, potok, stawy oraz
sadzawki, jezioro, obszary zabagnione, lasy łęgowe oraz olsy. Następnie dzielimy uczniów na 8
grup (po 2 – 3 osoby w zaleŜności od wielkości grupy) i rozdajemy uczniom krótkie informacje
dotyczące wybranych ekosystemów wodnych i wodo zaleŜnych (Załącznik 1). Zadaniem grupy
będzie zapoznanie się z treścią zawartą na karteczkach oraz przedstawienie grupie
najwaŜniejszych informacji dotyczących tego ekosystemu w ciekawej formie (krótka inscenizacja
reklamowa, plakat itp. w zaleŜności od inwencji uczniów).
4. Elementem, bez którego Ŝaden z tych ekosystemów nie istniałby, jest woda. Prosimy uczniów,
by wymienili wszystkie funkcje wody, jakie pamiętają. Bez wątpienia pojawią się funkcje, które
będą odnosiły się do ludzi, ale teŜ takie, które pokaŜą, Ŝe jest ona niezwykle waŜna dla roślin
i zwierząt.
5. Następną częścią warsztatów jest zapoznanie uczniów z gatunkami roślin i zwierząt, jakie
występują w środowisku wodnym. W tym celu zaproponujemy uczniom wspólne stworzenie plakatu
stanowiącego przekrój przez zbiornik wodny. KaŜdy uczeń dostaje opis zwierzęcia/rośliny i jego
szkic, który znaleźć moŜna w Załączniku 2. Jego zadaniem jest przeczytanie krótkiego opisu
(w tym miejsce występowania i preferencje siedliskowe danego gatunku) i przyczepienie tego
Materiały opracowane w ramach projektu
„Drugie dno H2O… czyli woda w moim mieście”
przez Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła” Filia w Warszawie
przy finansowym wsparciu Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
2
szkicu w odpowiednie miejsce na plakacie. Pytamy takŜe uczniów, czy znają inne niŜ wymienione
gatunki roślin/zwierząt zamieszkujących środowiska wodne i czy mogą je narysować na plakacie.
Po zakończeniu tego zadania uczniowie razem z prowadzącym omawiają plakat i wskazują na
róŜne mikrośrodowiska zbiornika wodnego – dno, toń wodna, strefa brzegowa. Następnie
zastanawiamy się wspólnie, jakiego rodzaju przystosowania posiadają zwierzęta do Ŝycia w takim
a nie innym środowisku. Zwracamy równieŜ uczniom uwagę na to, Ŝe inne gatunki/grupy gatunków
Ŝyją w zamkniętym zbiorniku wodnym, a inne w rzekach/strumieniach/rowach. Powodem dla
takiego stanu rzeczy są oczywiście róŜne warunki siedliskowe.
6. Na zakończenie informujemy uczniów, Ŝe występujące w wodzie organizmy, zarówno rośliny
jak i zwierzęta, mogą świadczyć o jej jakości. Następnie rozdajemy uczniom tekst dotyczący
bioindykacji (Załącznik 3) i prosimy Ŝeby go przeczytali, a następnie w parach spróbowali
odpowiedzieć na pytania umieszczone pod tekstem.
7. Zajęcia, w miarę moŜliwości, moŜna rozszerzyć o terenowe badania makrobezkręgowców
wodnych, na których uczniowie będą mogli bliŜej przyjrzeć się faunie wodnej. Warto zwrócić
uwagę nie tylko na organizmy pływające w toni wodnej, ale takŜe te zasiedlające róŜnego rodzaju
podłoŜa – kamienie, drewno, osady denne.
W Internecie dostępny jest klucz: Kołodziejczyk A., Koperski P., Kamiński M. 1998: Klucz
do oznaczania słodkowodnej makrofauny bezkręgowej dla potrzeb bioindykacji stanu środowiska.
Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa;
(http://www.wigry.win.pl/makrofauna/index.htm). Wytyczne do oceny jakości wód na podstawie
badań makrobezkręgowców znajdują się w publikacji Kownacki A., Soszka H. 2004: Wytyczne do
oceny stanu rzek na podstawie makrobezkręgowców oraz do pobierania prób makrobezkręgowców
w jeziorach, Warszawa
(http://www.wkn.h2.pl/ZZS/plikidopobrania/Wytyczne%20do%20oceny%20stanu%20rzek.pdf).
Materiały opracowane w ramach projektu
„Drugie dno H2O… czyli woda w moim mieście”
przez Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła” Filia w Warszawie
przy finansowym wsparciu Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
3
Download