Charakter socjologii i historyczne warunki
jej powstania
mgr Magdalena Szpunar
1
Przedsocjologiczna wiedza o
społeczeństwie



Socjologia jako dyscyplina naukowa
narodziła się w pierwszej połowie XIX
wieku.
Za ojca socjologii uważany jest August
Comte
Comt wprowadził nazwę „socjologia” i
sformułował program tej nauki
2
Przedsocjologiczna wiedza o
społeczeństwie


Wyznaczenie momentu jej powstania jest
sprawą umowną
Człowiek od zarania dziejów żył w
gromadzie i posiadał jakąś wiedzę
praktyczną o zjawiskach i procesach
zachodzących w zbiorowościach ludzkich
3
Cechy przedsocjologicznej myśli
teoretycznej



Normatywny i finalistyczny punkt widzenia; filozofów
interesowało bardziej to, jak być powinno, niż to jak
jest (np. projekt idealnego państwa wg. Platona)
Woluntaryzm; wiara we wszechmoc władcy, uważano,
że panujący władca może w dowolny sposób
kształtować formę państwa i społeczeństwa; uważano,
że rzeczywistość społeczna jest całkowicie
nieprzewidywalna i można dokonywać jej oceny tylko
ex post; wierzono, że Opatrzność może zmieniać bieg
ludzkich spraw
Koncentracja uwagi na państwie i władzy;
społeczeństwo było utożsamiane z państwem
4
Wiedza potoczna a wiedza naukowa



Każdy człowiek rozporządza pewną wiedzą o
tym jak jest skonstruowany świat społeczny go
otaczający
Na świat społeczny patrzymy z perspektywy
małego wycinka rzeczywistości, z jakim mamy
bezpośrednio do czynienia
Wiedza potoczna tworzy się poprzez wymianę
doświadczeń
5
Wiedza potoczna vs wiedza naukowa
Wiedza społeczna ukryta w przysłowiach:



„Jeśli wejdziesz między wrony, musisz
krakać tak jak one”
„Kruk krukowi oka nie wykole”
„Gdy kota nie ma myszy tańcują”
6
Cechy wiedzy potocznej







Potoczną wiedzę nabywamy „samoistnie”
Wiąże się ona z ograniczonym zasięgiem ludzkiej
obserwacji
Człowiek kieruje się nie tylko rozumem, ale
emocjami, w związku z tym, rzadko jest
neutralna
Związana jest z wartościowaniem; mówi, co
dobre, a co złe
Operuje podziałami dychotomicznymi dobry-zły
Tendencja do uogólniania „cała dzisiejsza
młodzież”
Przesiąknięta jest stereotypami, upraszcza, jest
sztywna i odporna na zmiany
7
Cechy wiedzy naukowej


Niezadowalanie się samym opisem, a
wyjaśnianie poprzez odwołanie się do
istniejących teorii
Uczonych obowiązuje przestrzeganie trzech
podstawowych reguł:
1.
2.
3.

Wyraźne określenie problematyki badawczej w
kontekście dotychczasowej wiedzy i istnijących teorii
Staranne zbieranie danych, umożliwiające kontrolę ich
rzetelności
Odróżnianie twierdzeń opartych na faktach, od tych,
które są domysłami
Wyróżnikiem nauki jest neutralność i
powstrzymanie się od wartościowania
8
Historyczne warunki powstania
socjologii


Aby socjologia mogła się narodzić jako
dyscyplina naukowa, konieczna była
zmiana sposoby myślenia o
społeczeństwie
Koniecznym było dostrzeżenie, że
społeczeństwo jest tworem swoistym,
odrębnym od państwa
9
Socjologia jako dyscyplina naukowa

Aby powstała nowa dyscyplina naukowa
musi ulec ona instytucjonalizacji;
powołane muszą zostać katedry i kierunki
studiów, towarzystwa naukowe,
czasopisma i książki z jej nazwą w tytule
10
Socjologia jako dyscyplina naukowa




W USA wykłady z socjologii pojawiały się na
niektórych uniwersytetach już w ltach 70. XIX
wieku, pierwsza katedra socjologii powstała na
uniwersytecie w Chicago w 1982 roku
W Polsce instytucjonalizacja socjologii
rozpoczęła się w latach 20. XX wieku
W roku akademickim 1919-1920 powstała
katedra socjologii na UW, a w roku 1920 na
UAM, gdzie jej kierownictwo objął F. Znaniecki
Jako odrębny kierunek studiów socjologia
została uznana w Polsce w 1930 roku
11
Socjologia a nauki społeczne


Socjologia, ekonomia i nauki polityczne
są uważane za rdzeń nauk społecznych
Do kategorii nauk społecznych zalicza się
również często historię, antropologię i
psychologię
12
Zróżnicowanie socjologii


Socjologia scjentystyczna; zjawiska
społeczne są traktowane przedmiotowo
„jak rzeczy”
Socjologia humanistyczna; zjawiska
społeczne są traktowane podmiotowo,
jako wciąż stwarzane przez istoty
obdarzone świadomością
13
Koncepcja socjologii jako nauki

A. Comte tworząc koncepcje nauki
społecznej, którą nazwał socjologią,
uważał, iż powinna ona czerpać z wzorów
nauk przyrodniczych; socjologia ma
badać fakty i tylko fakty, a na tej podst.
na formułować prawa ogólne – taka s.
Bywa nazywana pozytywistyczną,
naturalistyczną, czy też scjentystyczną.
14
Socjologia scjentystyczna



Zjawiska społeczne są ze sobą
powiązane, rządzą nimi określone
prawidłowości oraz obiektywne prawa
Socjologię tę cechuje niechęć do
metafizyki, przywiązanie wagi do precyzji
języka i nacisk na empiryczną
sprawdzalność wszelkich twierdzeń
teoretycznych
Obowiązkiem badacza jest obiektywność
powinien on powstrzymywać się od
oceniania przedmiotu badań w
kategoriach dobry-zły
15
Socjologia humanistyczna





Świat nieustannie się tworzy, w procesie
interakcji podmiotów obdarzonych
świadomością; nie jest więc czymś zewnętrznie
danym
Socjologia ta skupia uwagę na tym, jak aktorzy
widza i interpretują świat
Podważa ona pojęcie obiektywnych praw
rządzących życiem społecznym, na
podobieństwo praw rządzących światem
przyrody
Regularności wyst. w życiu społ. to efekt
funkcjonowania norm, reguł i wzorów
Nie jesteśmy na nic skazani, wiele zależy od nas
samych i powinniśmy mieć świadomość istnienia
wielu potencjalnych możliwości 16
Współczynnik humanistyczny

F. Znaniecki postulował, by badać
społeczeństwo z uwzględnieniem wh,
bowiem wszelkie fakty społeczne (w
odróżnieniu od przyrodniczych) są
związane z działalnością jakichś ludzi, są
faktami czyimiś i mieszczą się w obrębie
życiowych doświadczeń jakichś ludzi
17
Redukcjonizm vs holizm


Redukcjonizm: zbiorowości społeczne są
pojmowane tylko i wyłącznie jako zbiory pewnej
liczby jednostek; uważa się, iż tylko jednostki
istnieją realnie i tylko one są empirycznie
uchwytne; wszystkie twierdzenia o
zbiorowościach i zachodzących w nich procesach
można przełożyć na opis zachować, bądź
świadomych działań jednostek
Holizm: zbiorowości społ. są traktowane jako
całości i nie da się ich zredukować do
tworzących je jednostek; jednostki w grupie
zachowują się inaczej, niż zachowywałby się
poza nią
18
Poziomy analizy



mikrospołeczny
makrospołeczny
mezzospołeczny
19
Socjologia użyteczna społecznie


Rola edukacyjna: likwidacja problemów
społecznych
Rola instrumentalna: bezpośrednia
pomoc w znajdowaniu sposobów
skutecznego rozwiązywania
poszczególnych problemów
20
Socjologiczne spojrzenie na świat



Nauka socjologicznego myślenia polega
na ćwiczeniu wyobraźni
Socjolog to osoba, która potrafi zobaczyć
rzeczy w szerszym kontekście
Wyobraźnia socjologiczna wymaga
zdystansowania się od codziennych
rutynowych czynności i nowego
spojrzenia na nie
21
Picie kawy czynność socjologiczna




Picie kawy ma wartość symboliczną;
rytuał towarzyszący piciu kawy jest
ważniejszy niż sama jej konsumpcja
Kawa to narkotyk
Osoba pijąca kawę jest częścią układu
stosunków społecznych i gospodarczych
W miarę wzrostu swojej popularności
kawa zyskała „markę” i sens polityczny:
konsumenckie wybory – jaka kawę pić,
gdzie ją kupować stały się wyborami
dotyczącymi stylu życia
22
Socjologia pomaga w życiu?



Świadomość różnic kulturowych: s.
pozwala spojrzeć na świat społ. z innego,
niż nasz punkt widzenia; dostrzegając,
jak żyją inni potrafi zrozumieć własne
problemy
Ocena skutków działania: badania s.
Pozwalają ocenić efekty praktycznych
inicjatyw społecznych
Samopoznanie: s. pozwala lepiej
rozumieć samych siebie; im lepiej wiemy,
jak działamy, tym większy mamy wpływ
na własną przyszłość
23
Download

Charakter socjologii i historyczne warunki jej powstania