System polityczny
państwa polskiego
Powtórzenie wiadomości
Konstytucja
• Najważniejszy akt prawny w państwie
• Inaczej nazywany ustawą zasadniczą
• Jest to nadrzędny akt prawny w państwie = wszystkie inne
akty prawne musza się z nim zgadzać (są mu
podporządkowane)
• O zgodności nowych ustaw z konstytucja decyduje Trybunał
Konstytucyjny
• Uchwalona 2 kwietnia 1997 roku przez Zgromadzenie
Narodowe
• Składa się preambuły i 13 rozdziałów
• Zatwierdzona w drodze referendum
• REFERENDUM – powszechne głosowanie ludności w
szczególnie ważnych dla państwa sprawach
Konstytucja
Rola ustawy zasadniczej:
• określenie ustroju państwa,
• wyznaczenie kompetencji najwyższych organów państwa,
• zagwarantowanie obywatelom ich podstawowych praw, w
oparciu o które będzie stanowione prawo,
• potwierdzenie prawa władz do rządzenia,
• jednoczenie obywateli wokół wspólnych wartości;
Konstytucja
ZMIANA KONSTYTUCJI
• Art. 235.
• Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5
ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.
• Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej w
jednakowym brzmieniu przez Sejm i następnie w terminie nie dłuższym
niż 60 dni przez Senat.
• Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3
głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz
Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy
ustawowej liczby senatorów.
• Jeżeli ustawa o zmianie Konstytucji dotyczy przepisów rozdziału I, II lub
XII, podmioty określone w ust. 1 mogą zażądać, w terminie 45 dni od
dnia uchwalenia ustawy przez Senat, przeprowadzenia referendum
zatwierdzającego. Z wnioskiem w tej sprawie podmioty te zwracają się
do Marszałka Sejmu, który zarządza niezwłocznie przeprowadzenie
referendum w ciągu 60 dni od dnia złożenia wniosku. Zmiana Konstytucji
zostaje przyjęta, jeżeli za tą zmianą opowiedziała się większość
głosujących.
Cechy państwa
demokratycznego
• Suwerenność narodu
• Pluralizm polityczny
• Trójpodział władzy
• Państwo prawa
• Decentralizacja władzy publicznej
• Poszanowanie praw obywatelskich
Suwerenność narodu
• Doktryna, zgodnie z którą lud, rozumiany jako polityczna
wspólnota obywateli, jest suwerenem w państwie i od niego
wywodzi się władza i polityczna legitymizacja
• Suwerenność ludu może być sprawowana bezpośrednio (różne
formy demokracji bezpośredniej) lub pośrednio, poprzez
reprezentację
Pluralizm polityczny
• Pluralizm polityczny – w państwach demokratycznych jedna z
zasad funkcjonowania parlamentarnych systemów partyjnych,
polegająca na istnieniu dwóch lub więcej partii politycznych
reprezentujących różne programy i orientacje, walczących o
zdobycie władzy w państwie.
• Zasada ta zakłada wolność tworzenia partii politycznych i
równorzędną rywalizację różnych ugrupowań bez stwarzania
prawnie uprzywilejowanej pozycji dla jednej z nich.
Trójpodział władzy
• Podział władz – model organizacji funkcjonowania państwa,
spopularyzowany przez francuskiego myśliciela oświecenia,
Monteskiusza.
Prawa i obowiązki obywateli
prawa i wolności
osobiste
•nietykalność
osobista,
•wolność osobista,
•prawo do ochrony
prywatności,
•wolność
komunikowania się,
•nienaruszalność
mieszkania,
•wolność poruszania
się po terytorium RP,
•wolność sumienia i
wyznania,
•wolność słowa
prawa i wolności
polityczne
•wolność
organizowania i
uczestniczenia w
zgromadzeniach
publicznych itp.
•wolność zrzeszania
się,
•prawo do strajku,
•bierne prawo
wyborcze,
•czynne prawo
wyborcze,
•prawo do składania
wniosków, skarg,
petycji itp.
prawa i wolności
ekonomiczne
prawa socjalne
•prawo do
bezpiecznych
warunków pracy,
•prawo do własności,
•prawo do ochrony
•prawo dziedziczenia,
zdrowia,
•wolność wyboru
•prawo do nauki,
zawodu
•prawo do renty,
emerytury, zasiłków
itp.
prawa i wolności
kulturalne
•wolność twórczości
artystycznej,
•wolność badań
naukowych,
•wolność korzystania
z dóbr kultury
Władza ustawodawcza
• Władza ustawodawcza w Rzeczypospolitej Polskiej należy do narodu, który
sprawuje ją poprzez swoich przedstawicieli wybranych do sejmu i senatu.
• Parlament jest dwuizbowy, sejm i senat są oddzielnymi, samodzielnymi
organami władzy ustawodawczej, a ich najważniejszym zadaniem jest
stanowienie ustaw.
• Większe znaczenie ma sejm, który nadaje kierunek polityce państwa i
uchwala ustawy.
• Większe znaczenie ma sejm, który nadaje kierunek polityce państwa i
uchwala ustawy. Rola senatu jest ograniczona do uczestnictwa w procesie
uchwalania ustaw i współudziału w powoływaniu niektórych organów
państwowych.
Zasady prawa wyborczego
• Zasada równości
Oznacza że każdemu wyborcy przysługuje jeden głos.
W sensie materialnym rozumie się jednakową, równą siłę
głosu każdego wyborcy, co zapewnia mu równy wpływ na
skład organu przedstawicielskiego.
• Zasada bezpośredniości
Zasada ta oznacza, że wyborca głosuje bezpośrednio na
kandydata, że to jego głos bezpośrednio decyduje o
ostatecznym wyniku wyborów. W Polsce wszystkie wybory
prowadzone są w sposób bezpośredni.
Zasady prawa wyborczego
• Zasada tajności głosowania
Zasada odnosi się do jednego tylko etapu wyborów, a
mianowicie do samego aktu głosowania. Celem zaś
wprowadzenia zasady tajności głosowania jest pragnienie
zapewnienia wyborcy pełnej swobody. Swoją decyzję co do
udzielenia poparcia określonemu kandydatowi czy liście
kandydatów, wyborca powinien podejmować w sposób niczym
nie skrępowany, wolny od nacisków i obawy, że z powodu
treści oddanego głosu może ponieść jakiekolwiek
konsekwencje.
Zasady prawa wyborczego
• Zasada powszechności
Art. 62
Posiadanie prawa wyborczego:
a) ukończenie najpóźniej w dniu głosowania 18 lat
b) posiadanie obywatelstwa polskiego
c) dysponowanie pełnią praw politycznych
Prawa wyborczego nie posiadają:
a) ubezwłasnowolnione prawomocnym wyrokiem sądu
b) pozbawione praw publicznych, wobec których są orzekł karę
dodatkową w tej postaci
c) pozbawione praw wyborczych orzeczeniem trybunału stanu
Zasady prawa wyborczego
• Zasady dotyczące rozdziału mandatów
W Polsce stosowane są zasady proporcjonalności i większości.
Zasada proporcjonalności jest stosowana w odniesieniu do
wyboru posłów, a także w wyborach w gminach liczących
powyżej 20 tys mieszkańców. Większości jest stosowana w
przypadku wyboru senatorów, Prezydenta RP oraz w wyborach
do organów samorządu terytorialnego w gminach do 20 tys.
Funkcje sejmu
• Ustrojodawcza – zmiana ustroju, zmiana
konstytucji
• Ustawodawcza – tworzenie aktów prawnych ustaw
• Kontrolna – kontrolowania pracy Rady Ministrów
• Kreacyjna – wybór przedstawicieli do innych
organów
Organizacja i funkcjonowanie sejmu i senatu
Sejm i senat obradują na posiedzeniach, które pierwsze zwołuje prezydent, a kolejne
marszałkowie.
Organy sejmu
• marszałek sejmu
• prezydium sejmu
• konwent seniorów
• komisje sejmowe
Organy senatu
• marszałek senatu
• prezydium senatu
• konwent seniorów
• komisje
Schemat Sali obrad sejmu
Marszałek sejmu
• Marszałek Sejmu w Polsce jest posłem i najwyższym
przedstawicielem izby niższej, stoi na straży praw i godności
Sejmu RP i kieruje jego pracami
• Wybierany jest spośród posłów na pierwszym posiedzeniu
Sejmu
• Wyboru dokonuje się większością bezwzględną w głosowaniu
imiennym
Prezydium sejmu
• Naczelny organ kierowniczy Sejmu
• W skład Prezydium Sejmu wchodzi
Marszałek Sejmu wraz z
wicemarszałkami
• Główna funkcja - ustalanie planu
pracy Sejmu
Konwent seniorów
• W skład Konwentu wchodzą
Marszałek Sejmu
wicemarszałkowie Sejmu
przedstawiciele klubów parlamentarnych
• Główne zadania: zaopiniowanie m.in. planów
prac Sejmu, projektów porządku dziennego
poszczególnych posiedzeń Sejmu i ich terminów
Komisje sejmowe
• Są organami Sejmu powołanymi do:
rozpatrywania i przygotowywania spraw stanowiących
przedmiot prac Sejmu
wyrażania opinii w sprawach przekazanych pod ich obrady
przez Sejm, Marszałka Sejmu lub Prezydium Sejmu
kontroli sejmowej w zakresie określonym Konstytucją i ustawą
• można wyróżnić dwa rodzaje komisji sejmowych: komisje stałe
i komisje nadzwyczajne
Posłowie i senatorowie
Status posła i senatora określa Ustawa o obowiązkach i prawach posła i senatora.
Posłowie są reprezentantami całego narodu, dlatego nie są związani instrukcjami swoich
wyborców, dysponują tzw. mandatem wolnym. Poseł i senator nie mogą być odwołani
przez swoich wyborców.
Ze sprawowaniem mandatu wiąże się posiadanie immunitetu parlamentarnego.
Rozróżnia się:
• immunitet materialny – posłowie i senatorowie nie mogą być pociągnięci do
odpowiedzialności za działania wynikłe z pełnienia mandatu ani w jego trakcie, ani po
jego wygaśnięciu,
• immunitet procesowy – posłowie i senatorowie nie mogą być pociągnięci do
odpowiedzialności karnej lub zatrzymani bez zgody sejmu i senatu.
Parlamentarzyści są uprawnieni do interpelacji, czyli do stawiania pytań rządowi lub
poszczególnym ministrom. Pytani mają obowiązek udzielania odpowiedzi na interpelację
w określonym terminie.
Posłowie i senatorowie nie mogą łączyć wykonywania mandatu posła i senatora z innymi
funkcjami publicznymi.
Posłowie i senatorowie
Posłowie i senatorowie tworzą koła i kluby parlamentarne.
Koła i kluby
parlamentarne
Klub może
utworzyć
15 posłów
(7 senatorów)
Koło może
utworzyć 3
parlamentarz
ystów
Koła i kluby
dzielą się na
koalicyjne
oraz
opozycyjne
Senat RP
• Senat RP wywodzi się z Rady królewskiej ukształtowanej za
panowania Kazimierza Wielkiego
• W I Rzeczypospolitej (od schyłku XV wieku) był wyższą izbą
Sejmu
• W II Rzeczypospolitej instytucja Senatu została przywrócona
od roku 1921 w konstytucji marcowej
• W PRL po II wojnie światowej instytucja Senatu została
zniesiona na podstawie wyników referendum w 1946
• 4 czerwca 1989 r.- wybrano wówczas Senat I kadencji
SENAT
•
•
•
•
•
Ocenianie ustaw uchwalonych przez sejm
Występowanie z inicjatywą ustawodawczą
Udział w powoływaniu m.in. Prezesa NIK i RPO
Wyrażanie zgody na przeprowadzenie referendum
Opieka nad Polakami mieszkającymi poza granicami państwa
Rodzaje większości w parlamencie
W sejmie oraz w senacie decyzje zapadają większością głosów.
W zależności od rodzaju podejmowanych
decyzji może ona mieć charakter:
Większości zwykłej – liczba głosów za jest większa niż liczba głosów
przeciw, liczba głosów wstrzymujących się jest bez znaczenia.
Większości bezwzględnej – liczba głosów za jest większa niż suma głosów
przeciw i wstrzymujących się.
Większości kwalifikowanej – większość głosów jest wyrażona ułamkiem,
np. 2/3, 3/5.
Funkcja kontrolna
Przysługuje tylko sejmowi. Jest to prawo kontrolowania rządu i innych organów
państwa. Instrumenty kontroli:
• Absolutorium to zatwierdzenie działalności finansowej rządu, oznacza, że rząd
nie naruszył ustawy budżetowej. Nie udzielenie absolutorium kończy się
dymisją rządu lub pociągnięciem ministrów do odpowiedzialności
konstytucyjnej.
• Zapytania i interpelacje stanowią sposób zwracania się posłów do członków
rządu z prośbą o udzielenie informacji (zapytanie charakter jednostkowy,
interpelacja – zasadniczy)
• Komisje śledcze powołuje sejm, by wyjaśnić jakąś sprawę
• Pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej to prawo do stawiania
przed Trybunałem Stanu najwyższych urzędników państwowych w wypadku
naruszenia przez nich konstytucji lub ustaw;
• Wotum zaufania uchwała sejmu wyrażająca poparcie dla polityki rządu;
• Wotum nieufności to brak poparcia dla polityki rządu lub ministra, uchwalane
większością ustawową (231), wiąże się z wyborem nowego premiera.
Władza wykonawcza
Prezydent RP - najwyższy przedstawiciel RP i gwarant
ciągłości władzy państwowej
wybór
długość
kadencji
Rada Ministrów (rząd) i Prezes Rady Ministrów
(premier)
w drodze wyborów bezpośrednich; prawa wyborcze:

czynne od ukończenia 18 lat,

bierne od ukończenia 35 lat
powołanie przez Prezydenta i uzyskanie wotum
zaufania od Sejmu
5 lat, możliwość sprawowania maksymalnie 2 kadencji
nieoznaczona - maksymalnie tyle czasu, ile wynosi
kadencja Sejmu (premier składa dymisję rządu na
pierwszym posiedzeniu nowowybranego Sejmu)


konstytucyjne 
zadania

czuwanie nad przestrzeganiem Konstytucji,
stanie na straży suwerenności państwa,
stanie na straży bezpieczeństwa państwa oraz
nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium




przypadki 
wcześniejszeg 
o zakończenia 
kadencji

złożenie Prezydenta z urzędu orzeczeniem Trybunału
Stanu,
śmierć Prezydenta,
zrzeczenie się urzędu przez Prezydenta,
stwierdzenie nieważności wyboru Prezydenta (przez
Sąd Najwyższy),
uznanie trwałej niezdolności Prezydenta do
sprawowania urzędu przez Zgromadzenie Narodowe



zadania niezastrzeżone dla innych organów
państwa (domniemanie kompetencji),
prowadzenie polityki wewnętrznej i
zagranicznej,
ochrona interesów Skarbu Państwa,
kierowanie administracją rządową
uchwalenie przez Sejm (konstruktywnego)
wotum nieufności,
nieudzielenie przez Sejm wotum zaufania,
rezygnacja Prezesa Rady Ministrów (której
przyjęcia Prezydent może odmówić)
Rząd
• zawieranie umów międzynarodowych wymagających ratyfikacji oraz
ich zatwierdzanie i wypowiadanie,
• sprawowanie ogólnego kierownictwa nad relacjami z innymi
państwami,
• sprawowanie ogólnego kierownictwa nad obronnością kraju,
• wydawanie przepisów wykonawczych do ustaw (rozporządzeń),
• wyłączne prawo do przedstawienia projektu ustawy budżetowej i jej
realizacja,
• koordynowanie i kontrolowanie prac organów administracji
rządowej,
• zarządzanie wyborów samorządowych (przez premiera),
• co do zasady: decyzje Prezydenta RP wymagają dla swojej ważności
podpisu premiera (tzn. kontrasygnaty), którego może on odmówić, a
podpisując decyzję Prezydenta bierze na siebie odpowiedzialność za
nią przed Sejmem; istnieją również wyłączne uprawnienia
Prezydenta (tzn. prerogatywy) określone w Konstytucji (wszystkie
kompetencje wymienione po lewej stronie są prerogatywami)
WYBORY PREZYDENTA RP
•
•
•
•
•
Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany przez Naród w
wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w
głosowaniu tajnym
Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na pięcioletnią
kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz
Bierne prawo wyborcze – 35 lat
Kandydata zgłasza co najmniej 100 000 obywateli mających
prawo wybierania do Sejmu
Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat,
który otrzymał więcej niż połowę ważnie oddanych głosów.
Jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości,
czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się
ponowne głosowanie (spośród 2 kandydatów)
Prezydent
• ratyfikowanie i wypowiadanie umów międzynarodowych,
• mianowanie polskich ambasadorów i przyjmowanie ambasadorów innych państw,
• sprawowanie zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi (w czasie pokoju za pośrednictwem
Ministra Obrony Narodowej),
• mianowanie na najwyższe urzędy wojskowe i nadawanie najwyższych stopni oficerskich,
• zarządzanie mobilizacji Sił Zbrojnych w przypadku zewnętrznego zagrożenia państwa,
• nadawanie obywatelstwa polskiego i wyrażanie zgody na jego zrzeczenie się,
• nadawanie orderów i odznaczeń,
• stosowanie prawa łaski,
• zarządzanie wyborów do Sejmu i Senatu oraz zwoływanie ich pierwszego posiedzenia,
• zwracanie się z orędziem do Sejmu, Senatu i Zgromadzenia Narodowego,
• zwoływanie rady gabinetowej (posiedzenia rządu pod przewodnictwem Prezydenta),
• podpisywanie lub odmawianie podpisania ustaw, kierowanie ich do Trybunału
Konstytucyjnego,
• powoływanie sędziów,
• powoływanie i odwoływanie rządu,
• powoływanie niektórych najwyższych urzędników państwowych (m.in. prezesa Narodowego
Banku Polskiego, członków Rady Polityki Pieniężnej, prezesa Trybunału Konstytucyjnego)
Władza sądownicza
Sądy
Zasady działania władzy
sądowniczej
• Postępowanie sądowe w Polsce jest co
najmniej dwuinstancyjne, tzn. od jakiejkolwiek decyzji (jeśli
była ona wydana po raz pierwszy) można się odwołać co
najmniej raz do instytucji wyższej rangą:
• apelacja to odwołanie od wyroku sądu niższej instancji,
• kasacja to odwołanie do Sądu Najwyższego (lub Naczelnego
Sądu Administracyjnego) od prawomocnego wyroku sądu II
instancji (a więc wyroku kończącego postępowanie). Kasacja
może dotyczyć wyłącznie kwestii proceduralnych, tzn.
ewentualnego naruszenia prawa przy rozpatrywaniu sprawy
przez sąd.
Zasady działania władzy
sądowniczej
• Zasada jednolitości sądów Sposób organizacji sądownictwa w
Polsce polegający m.in. na tym, że wszystkie wyroki są
wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej i wszystkie sądy
wydają wyroki na podstawie tego samego prawa (m.in.
Konstytucji, ustaw).
Sędziowie są:
• niezawiśli (podczas orzekania sędziowie podlegają tylko
ustawom - nikt nie może wpływać na ich decyzje),
• apolityczni (nie mogą należeć do partii, związku zawodowego,
być parlamentarzystami),
• nieusuwalni (są powoływani na okres dożywotni - nie mogą
być zwolnieni ani zawieszeni, chyba że zostaną skazani
prawomocnym wyrokiem sądu).
Trybunał Stanu
Trybunał Stanu - konstytucyjny organ władzy sądowniczej,
którego główne zadanie polega na egzekwowaniu
odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników
państwowych za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w
związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego
urzędowania, jeśli czyn ten nie wyczerpuje znamion
przestępstwa oraz za przestępstwa pospolite i skarbowe w
przypadku Prezydenta RP.
Trybunał Stanu
Przed Trybunałem Stanu mogą zostać postawieni jedynie przedstawiciele
najwyższych władz państwowych, wymienieni w art. 198 Konstytucji.
Są to:
• Prezydent RP - za naruszenie Konstytucji lub ustawy, ale też za
przestępstwa pospolite i skarbowe. Odpowiedzialność ta ma charakter
wyłączny (prezydent może być karany tylko przez Trybunał Stanu),
• Premier i ministrowie − za naruszenie Konstytucji lub ustawy, oraz za
przestępstwa związane z pełnioną przez nich funkcją,
• prezes NBP − za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
• prezes NIK − za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
• członkowie KRRiT − za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
• Naczelny dowódca sił zbrojnych − za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
• Posłowie i senatorowie − za naruszenie zakazu prowadzenia działalności
gospodarczej, która polega na osiąganiu korzyści majątkowych ze skarbu
państwa oraz za naruszenie zakazu nabywania majątku ze skarbu
państwa lub samorządu terytorialnego.
Trybunał Konstytucyjny
Trybunał Konstytucyjny - organ sądownictwa konstytucyjnego
w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego
podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm
prawnych niższego rzędu z normami prawnymi wyższego
rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami
międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").
Trybunał Konstytucyjny
Zakres działania Trybunału określa Konstytucja. Do kompetencji
Trybunału Konstytucyjnego należy:
• orzekanie w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z
Konstytucją (w tym wypadku z Konstytucją z 1997 roku)
• orzekanie w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych
przez centralne organy państwowe z konstytucją, ratyfikowanymi
umowami międzynarodowymi i ustawami
• rozpatrywanie skarg konstytucyjnych
• rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi
konstytucyjnymi organami państwa
• orzekanie o zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii
politycznych
• rozpatrywanie pytań prawnych skierowanych przez sądy (art. 193
Konstytucji).
Wybory do sejmu i senatu
Całość procesu wyborczego nadzoruje Państwowa Komisja Wyborcza, w skład
której wchodzi 3 sędziów, po jednym z Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego
Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego.
Członkowie PKW nie mogą należeć do żadnej partii politycznej. PKW zatwierdza
skład Okręgowych Komisji Wyborczych. Natomiast Obwodowe Komisje
Wyborcze są powoływane przez organy samorządu terytorialnego.
Prawo zgłaszania kandydatów na posłów i senatorów przysługuje partiom
politycznym, organizacjom społecznym lub samodzielnym kandydatom, którzy
w tym celu tworzą komitety wyborcze.
Kandydatów na liście musi być minimum trzech. Ich kolejność ustala komitet
wyborczy. PKW podaje listy kandydatów na posłów i senatorów do publicznej
wiadomości w formie obwieszczeń.
Przebieg wyborów
• Kodeks wyborczy – polska ustawa uchwalona przez sejm RP,
regulująca prawo wyborcze. Zawiera przepisy dotyczące
przeprowadzania wyborów parlamentarnych, wyborów
prezydenckich, wyborów samorządowych i wyborów do
parlamentu Europejskiego
• Kadencja – okres sprawowania określonej funkcji
• Kadencja sejmu, senatu i władz samorządowych – 4 lata
• Kadencja prezydenta – 5 lat
• Czynne prawo wyborcze (prawo wybierania) – prawo
przysługujące obywatelom, które zapewnia im możliwość
udziału w głosowaniu i oddania głosu na swojego kandydata
do organów przedstawicielskich bądź w referendum
• Bierne prawo wyborcze – prawo do kandydowania.
Wybory do sejmu i senatu
W podziale mandatów poselskich uczestniczą partie polityczne, które w skali kraju
zdobyły co najmniej 5% głosów (w wypadku koalicji wyborczych jest to 8%).
Podział mandatów odbywa się na podstawie systemu d’Hondta, który premiuje
większe ugrupowania.
Prawo wyborcze
Czynne prawo
wyborcze
18 lat
Bierne prawo
wyborcze do sejmu
21 lat
Bierne prawo
wyborcze senatu
30 lat
Cisza wyborcza rozpoczyna się 24 godziny przed dniem wyborów i trwa do
zakończenia głosowania.
Bierne prawo wyborcze
• Cenzusy wiekowe obowiązujące w Polsce
• do rady gminy, rady powiatu i sejmiku wojewódzkiego – 18 lat
ukończone w dniu wyborów
• do sejmu – 21 lat
• do Parlamentu Europejskiego – 21 lat
• na urząd wójta, burmistrza, prezydenta miasta – 25 lat
• do senatu – 30 lat
• na urząd prezydenta RP – 35 lat
Systemy partyjne
• Podstawowe systemy partyjne:
• system jednopartyjny:
• istnienie innych partii niż rządząca jest zakazane,
• taki system wskazuje na niedemokratyczny ustrój polityczny,
• np. na Kubie;
• system dwupartyjny:
• prawo wyborcze jest tak skonstruowane, że promuje dwie partie, dominujące
na scenie politycznej, z których jedna jest partią rządzącą, a druga
opozycyjną,
• istnienie innych partii jest dozwolone,
• np. w Stanach Zjednoczonych;
• system wielopartyjny:
• istnieje kilka partii na tyle silnych, że mają swoich reprezentantów w
parlamencie,
• po wyborach często jest konieczność tworzenia koalicji (porozumienia kilku
partii koniecznego do utworzenia stabilnego rządu), gdyż żadna partia nie
uzyskała większości miejsc w parlamencie,
• np. w Polsce.
Partie polityczne
Funkcje partii politycznych
• Kształtowanie opinii Partia polityczna jako grupa osób wyraża ich poglądy. Ich
wynikiem jest program polityczny, który zamierza realizować. Zadaniem partii
jednak jest nie tylko poruszanie pewnych zagadnień na forum partyjnym, ale
przede wszystkim docieranie z nimi do szerokich rzesz odbiorców, do jak
najszerszych kręgów społeczeństwa. Partia polityczna staje się w tym wypadku
dość istotnym elementem życia politycznego, bowiem kształtuje opinię
publiczną. Próbuje przekonać Nas do poparcia swojego programu, namawia do
dialogu. Pełni jednocześnie rolę informatora, ale także i wychowawcy, kształtując
nasze polityczne postawy.
• Funkcja wyborcza Funkcja wyborcza jest realizowana przez partię prawie przez
cały okres jej bytności na scenie politycznej. Jednak szczególnie mocno podczas
wyborów parlamentarnych czy samorządowych. Wówczas partia stara się
przekonać jak największą liczbę osób do swojego programu, a co za tym idzie do
oddania głosu w wyborach właśnie na nią.
• Funkcja rządzenia Funkcja rządzenia może być rozumiana dwojako. Po
pierwsze jako sprawowanie władzy po wygranych wyborach. Po drugie możemy
tę funkcję pojmować jako próbę wpływu opozycji na władze państwowe. Jest to
niejako funkcja o charakterze kontrolnym.
Partie polityczne
liberalna - "Dobro jednostki ponad dobro ogółu" . Najważniejszy jest
obywatel i jego wolności, państwo jak najmniej powinno ingerować w życie
obywateli, ma zagwarantować im przestrzeganie praw i wolności. Np.
Platforma Obywatelska
konserwatywna - "Dobro ogółu ponad interes jednostki" . Główny nacisk
przykładają do kwestii religii. Przeciwni wszelkim zmianom i rewolucjom, są
przywiązani do tradycji, historii. Np. Prawo i Sprawiedliwość
chrześcijańska - najważniejsze dla nich są wartości religijne, zasady moralne
i tradycje rodzinne. Do katalogu podstawowych praw człowieka zaliczają :
prawo do życia, swobodnych praktyk religijnych, do życia rodzinnego, do
posiadania własności i odpowiednich warunków pracy. Np. Polskie
Stronnictwo Ludowe.
socjaldemokratyczna - wartość naczelna dla nich to sprawiedliwość
społeczna rozumiana jako sprawiedliwy podział dóbr i równość społeczna
rozumiana jako równość szans i równość wobec prawa. Np. Lewica.
Czym są media
Rodzaje środków masowego przekazu:
• telewizja,
• radio,
• prasa,
• internet.
Funkcje mediów
Funkcje mediów:
• informacyjna (np. programy informacyjne),
• opiniotwórcza (np. komentarze w gazecie),
• kontrolna (np. śledztwa dziennikarskie),
• społeczna (np. reportaże),
• kulturowa (np. teatr telewizji),
• edukacyjna (np. filmy przyrodnicze),
• rozrywkowa (np. reality show).
Wady korzystania z mediów
•
•
•
•
•
•
•
•
Manipulowanie
Cenzurowanie informacji
Kształtowanie postaw (niekorzystnych)
Kształtowanie światopoglądu
Uzależnienie
Niekorzystny wpływ na zdrowie
Problemy w relacjach społecznych
Łamanie prawa
Administracja publiczna
Służba cywilna
• Urzędnik Osoba zatrudniona w administracji publicznej
(zarówno rządowej, jak i samorządowej).Dobry urzędnik
powinien być:
• apolityczny, tzn. niekierujący się w swoich działaniach
poglądami politycznymi,
• bezstronny, tzn. zachowujący obiektywne podejście do sprawy
(a gdy może pojawić się zarzut braku bezstronności powinien
on przekazać sprawę innemu urzędnikowi, np. gdy petentem
jest członek rodziny urzędnika),
• sumienny, tzn. wykonujący swoje obowiązki rzetelnie,
• życzliwy.
Służba cywilna
• Korpus służby cywilnej (służba cywilna) Ogół osób
zatrudnionych w organach administracji rządowej (pracownik
samorządowy nie jest członkiem korpusu służby cywilnej). W
służbie cywilnej obowiązują specjalne zasady (np.
systematyczna ocena pracy członka służby cywilnej) mające na
celu zapewnienie rzetelności, bezstronności i apolityczności w
wykonywaniu zadań państwa.W skład służby cywilnej wchodzą
(członkami służby cywilnej są):
• pracownicy służby cywilnej,
• urzędnicy służby cywilnej, którzy uzyskują ten tytuł po
spełnieniu określonych warunków, m.in. muszą mieć co
najmniej trzyletni staż pracy jako pracownicy służby cywilnej,
wyższe wykształcenie, muszą znać minimum jeden język obcy i
zdać specjalne egzaminy.
Download

System polityczny państwa polskiego